Tình trạng sao chép, đăng lại, khai thác nội dung số khi chưa xác định rõ quyền sử dụng vẫn diễn ra phức tạp trên môi trường mạng
Với những nỗ lực tuyên truyền về công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ trong thời gian qua, nhận thức về quyền tác giả, quyền liên quan đã có chuyển biến tích cực, nhưng tình trạng sao chép, đăng lại, khai thác nội dung số khi chưa xác định rõ quyền sử dụng vẫn diễn ra phức tạp, nhất là trên môi trường mạng.
Theo đánh giá của Cục Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhận thức của tổ chức, doanh nghiệp và người dân về quyền tác giả, quyền liên quan trong thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực. Ngày càng nhiều chủ thể tham gia môi trường số nhận thức rõ hơn rằng việc một nội dung được đăng tải công khai trên Internet không đồng nghĩa với việc mọi người đều có quyền tự do sao chép, đăng lại hoặc khai thác.
Nội dung đăng tải công khai trên Internet không đồng nghĩa với việc được quyền tự do sao chép hay khai thác. Lý do “không biết” chủ sở hữu không phải là căn cứ hợp pháp để mặc nhiên sử dụng. Doanh nghiệp và cá nhân cần chủ động kiểm tra nguồn gốc, tình trạng quyền trước khi khai thác để hạn chế rủi ro pháp lý và xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh.
📌 Công khai trên Internet không đồng nghĩa được sử dụng tự do
Trong môi trường số, một tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng hay nội dung số có thể được tiếp cận rất dễ dàng, đồng thời cũng có thể bị sao chép và phát tán với tốc độ nhanh. Chính đặc điểm này khiến việc nhận diện và tuân thủ quyền tác giả, quyền liên quan trở thành vấn đề cần được các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân đặc biệt quan tâm.
Theo cơ quan quản lý, bên cạnh những chuyển biến tích cực, ý thức tuân thủ bản quyền vẫn chưa đồng đều. Khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn tồn tại, trong đó có tâm lý cho rằng nội dung đã xuất hiện công khai trên Internet thì có thể tải xuống, sao chép, đăng lại hoặc sử dụng cho các mục đích khác mà không cần quan tâm đến quyền của chủ sở hữu.
“Đây là cách hiểu không chính xác.”
Việc một nội dung có thể truy cập trên Internet chỉ phản ánh khả năng tiếp cận nội dung đó, không tự động xác lập quyền sao chép, phân phối, truyền đạt hoặc khai thác nội dung cho người sử dụng. Tùy từng trường hợp, người khai thác cần xác định tình trạng quyền, chủ thể quyền và phạm vi sử dụng được phép trước khi sử dụng tác phẩm hoặc đối tượng quyền liên quan.
Đặc biệt, khi nội dung được sử dụng cho hoạt động kinh doanh, quảng cáo, truyền thông hoặc các hoạt động tạo doanh thu, yêu cầu rà soát quyền càng trở nên cần thiết.
📌 Nhiều hình thức vi phạm xuất phát từ thói quen “thấy trên mạng là dùng”
Theo Cục Bản quyền tác giả, một số hành vi cần tiếp tục được chấn chỉnh gồm:
- Tự ý sao chép, đăng tải lại phim, âm nhạc, chương trình truyền hình, sách, hình ảnh và các nội dung số khác khi chưa được phép;
- Sử dụng nội dung của người khác để xây dựng video, livestream, podcast hoặc sản phẩm thương mại mà chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về bản quyền;
- Tình trạng cắt ghép, biên tập, đăng lại nội dung, thường được gọi là “reup”, nhằm thu hút lượt xem, quảng cáo hoặc tạo doanh thu;
- Việc sử dụng phần mềm, trò chơi điện tử và các sản phẩm số không có bản quyền hợp pháp vẫn tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền của chủ sở hữu.
Đáng chú ý, một số website, tài khoản mạng xã hội hoặc nền tảng trung gian vẫn có thể tiếp tục khai thác nội dung vi phạm bản quyền nhằm mục đích thu lợi. Việc nội dung được lan truyền rộng rãi không làm thay đổi quyền hợp pháp của chủ thể quyền đối me đối với tác phẩm hoặc đối tượng được bảo hộ.
📌 “Không biết” không phải là căn cứ để mặc nhiên sử dụng
Một vấn đề phổ biến khác là người sử dụng khai thác tác phẩm với lý do “không biết” nội dung thuộc quyền của ai hoặc không biết phải xin phép ở đâu.
Theo khuyến cáo của cơ quan quản lý, người sử dụng cần chủ động kiểm tra nguồn gốc, tình trạng quyền và phạm vi được phép sử dụng trước khi khai thác nội dung. Việc không xác định được chủ thể quyền hoặc không biết thủ tục xin phép không nên được hiểu là đồng nghĩa với việc nội dung đó có thể tự do sử dụng.
Đối với tổ chức, doanh nghiệp, việc kiểm tra quyền cần được xem là một bước trong quy trình quản trị nội dung, đặc biệt đối với các hoạt động truyền thông, quảng cáo, kinh doanh và phát triển sản phẩm số.
Doanh nghiệp cũng cần rà soát các nội dung đang được sử dụng trên website, mạng xã hội, nền tảng số, tài liệu quảng cáo và các kênh truyền thông của mình; xác định nguồn cung cấp, chủ thể quyền và căn cứ cho phép sử dụng. Trường hợp cần thiết, doanh nghiệp nên thực hiện việc xin phép hoặc thỏa thuận về quyền sử dụng theo quy định.
Đối với cá nhân, trước khi tải xuống, sao chép, đăng lại hoặc đưa nội dung của người khác vào video, bài viết, podcast, livestream hay sản phẩm thương mại, cần kiểm tra điều kiện sử dụng được công bố hoặc xác định rõ quyền của chủ thể liên quan.
📌 Bảo vệ bản quyền để tạo môi trường sáng tạo lành mạnh
Để xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh trong nước, trong thời gian tới, Cục Bản quyền tác giả cho biết sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn để người dân, doanh nghiệp và các chủ thể tham gia môi trường số hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình.
Cơ quan quản lý cũng sẽ tăng cường phối hợp với các cơ quan thực thi, nền tảng số và các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm.
Bảo vệ bản quyền không nhằm hạn chế sáng tạo hay cản trở việc tiếp cận, sử dụng nội dung số. Mục tiêu là xây dựng môi trường trong đó người sáng tạo được hưởng thành quả chính đáng từ lao động của mình, còn người sử dụng có thể tiếp cận và khai thác nội dung theo cách hợp pháp, minh bạch.
Trong bối cảnh nội dung số ngày càng trở thành một nguồn lực quan trọng của kinh tế sáng tạo, việc hình thành thói quen kiểm tra nguồn gốc và tình trạng quyền trước khi sử dụng không chỉ giúp hạn chế rủi ro pháp lý cho tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân, mà còn góp phần hình thành văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng.
Nguồn trích dẫn: Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo