Ngày 8-10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố giải Nobel Hóa học 2025 thuộc về ba nhà khoa học Susumu Kitagawa (Nhật Bản), Richard Robson (Úc/Anh) và Omar M. Yaghi (Mỹ) vì công trình phát triển vật liệu mới có tên “khung kim loại – hữu cơ” (MOF – Metal-Organic Frameworks).
Khung kim loại – hữu cơ là vật liệu có cấu trúc tinh thể xốp, trong đó các ion kim loại được liên kết với phân tử hữu cơ tạo nên mạng lưới ba chiều có vô số lỗ rỗng. Nhờ đặc tính có thể “tùy chỉnh” độ lớn và tính chất của các lỗ này, MOF được xem là vật liệu có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực – từ lưu trữ và tách khí, thu giữ carbon, lọc nước, đến lưu trữ năng lượng sạch.
Ông Heiner Linke, Chủ tịch Ủy ban Nobel Hóa học, cho biết các khung kim loại – hữu cơ “mở ra cơ hội chưa từng có để thiết kế vật liệu theo chức năng mong muốn”. Hiện đã có hàng chục nghìn cấu trúc MOF khác nhau được phát triển và thử nghiệm trong các dự án công nghiệp và môi trường.
Công trình của ba nhà khoa học được xem là kết quả của nhiều thập kỷ nghiên cứu. Năm 1989, Richard Robson là người đầu tiên tạo ra một cấu trúc kim loại – hữu cơ có dạng mạng tinh thể. Susumu Kitagawa sau đó chứng minh khả năng hấp phụ khí của vật liệu này, mở ra hướng ứng dụng thực tiễn. Nhà hóa học Omar Yaghi tiếp tục hoàn thiện, phát triển các phiên bản MOF bền vững hơn và có thể điều chỉnh theo yêu cầu sử dụng.
Theo giới chuyên môn, việc trao Nobel năm nay cho nhóm nghiên cứu MOF cho thấy tầm quan trọng ngày càng lớn của khoa học vật liệu trong việc giải quyết các thách thức toàn cầu như ô nhiễm, biến đổi khí hậu và khan hiếm năng lượng.
Năm 2024, giải Nobel Hóa học được trao cho các nhà khoa học phát triển AI trong dự đoán cấu trúc protein. Tiếp nối mạch thành tựu ấy, Nobel Hóa học 2025 một lần nữa khẳng định vai trò của sáng tạo khoa học trong việc định hình tương lai bền vững cho nhân loại.
Nguồn: Dân Trí, Tuổi Trẻ, VnExpress
