Chính phủ Việt Nam vừa qua đã ban hành Nghị định số 249/2025/NĐ-CP về cơ chế, chính sách thu hút chuyên gia khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mở ra một loạt chính sách ưu đãi nhằm kéo dài “sức hút” nhân tài cho các chương trình, nhiệm vụ chiến lược của Việt Nam. Văn bản quy định chi tiết quyền lợi, tiêu chí tuyển chọn, chế độ đãi ngộ và cơ chế hỗ trợ gia đình cho chuyên gia, với mục tiêu vừa bảo đảm lợi ích cá nhân vừa phục vụ lợi ích quốc gia trong giai đoạn chuyển đổi số.
Theo Nghị định, chuyên gia khi ký hợp đồng làm việc sẽ được hỗ trợ ban đầu một tháng lương nhằm ổn định chỗ ở, phương tiện di chuyển và trang bị thiết yếu; trong thời gian làm việc, nhà nước có thể hỗ trợ tiền thuê nhà, phương tiện đi lại hoặc trực tiếp cấp căn hộ tiêu chuẩn và phương tiện cho chuyên gia và gia đình họ. Ngoài ra, chuyên gia có thể nhận thưởng hằng năm tối đa bằng bốn tháng lương, hưởng gói chăm sóc sức khỏe tự nguyện, cùng các quyền lợi về vé máy bay về thăm gia đình, hỗ trợ học phí cho con dưới 18 tuổi… Những hỗ trợ này nhằm giảm rủi ro chuyển đổi nơi làm việc và tạo động lực bền vững để chuyên gia cống hiến lâu dài.
Về tuyển chọn, Nghị định nêu rõ tiêu chí khá chặt: chuyên gia là những cá nhân có đóng góp thực tiễn (sáng chế được cấp văn bằng bảo hộ, công trình xuất sắc, giải thưởng quốc tế), hoặc có trình độ học vấn và kinh nghiệm tại các cơ sở uy tín trong và ngoài nước (ví dụ: tiến sĩ từ nhóm 200 đại học hàng đầu thế giới kèm theo thời gian nghiên cứu giảng dạy tương ứng). Cơ quan, tổ chức đề cử chuyên gia cũng chịu trách nhiệm đánh giá và chịu trách nhiệm về quyết định tuyển chọn.
Ngoài đãi ngộ về nhà ở, phương tiện và lương thưởng, Nghị định mở rộng một số “khả năng đặc thù” để tạo điều kiện pháp lý cho chuyên gia: được tham gia góp vốn, liên doanh, sử dụng kết quả nghiên cứu để thành lập doanh nghiệp; được thưởng từ việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu; thậm chí, đối với chuyên gia nước ngoài, có quy định ưu tiên giảm bớt một số điều kiện nhập tịch nếu có nguyện vọng. Những quy định này nhằm tháo gỡ rào cản pháp lý, khuyến khích thương mại hóa tri thức và tăng liên kết giữa nghiên cứu và doanh nghiệp.
Một điểm đáng chú ý khác là đề xuất về ưu đãi thuế và hỗ trợ ổn định tài chính. Một số nguồn tin cho biết, cùng với Nghị định, các chính sách liên quan đang tính toán miễn, giảm một số sắc thuế hoặc ưu đãi về thu nhập cá nhân cho chuyên gia nhằm nâng tính cạnh tranh trong thu hút nhân lực chất lượng cao. Cùng lúc, việc hỗ trợ một tháng lương ban đầu và mức thưởng lên tới bốn tháng/năm được kỳ vọng giúp chuyên gia an tâm hơn trong thời gian đầu khi chuyển công tác.
Dù nhận được nhiều đồng thuận về tầm quan trọng, Nghị định cũng đặt ra yêu cầu về tính khả thi trong triển khai. Việc bố trí nhà, xe công vụ cho “nhà khoa học đầu ngành” từng được các chuyên gia bàn thảo trước đó và cần có tiêu chí chặt chẽ để tránh lạm dụng, đồng thời phải cân nhắc ngân sách địa phương và nguồn lực công. Ngoài ra, cơ chế tuyển chọn, đánh giá hiệu quả và giám sát trách nhiệm cũng phải minh bạch để bảo đảm nguồn lực dùng đúng mục tiêu, không tạo ra lợi thế không công bằng cho một số cá nhân hay đơn vị.
Chuyên gia, lãnh đạo viện trường và doanh nghiệp đều đánh giá đây là bước đi mạnh mẽ, phù hợp xu hướng toàn cầu: thu hút nhân tài gắn liền với chính sách an sinh chuyên biệt, tạo môi trường làm việc cạnh tranh và thuận lợi hơn cho nghiên cứu ứng dụng. Tuy nhiên, để Nghị định thực sự hiệu quả, cần nhanh chóng hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành, xác định nguồn lực tài chính và xây dựng tiêu chí minh bạch trong tuyển chọn, khen thưởng và giám sát.
Nghị định số 249/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ giữa tháng 9/2025, hứa hẹn mở ra thời kỳ mới cho chính sách nhân tài trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số tại Việt Nam — nếu thực thi chặt chẽ, công bằng và đi kèm cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, trường viện tiếp nhận chuyên gia.
