Trong hai ngày 22 và 23/10, tại TP.HCM, Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam (VIETRRO) phối hợp với Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Hội Xuất bản Việt Nam, Hội Giáo dục TP.HCM, cùng sự hỗ trợ của Liên đoàn Quốc tế các Tổ chức Quyền sao chép (IFRRO) tổ chức Hội thảo quốc tế “Xây dựng nền kinh tế sáng tạo: Thúc đẩy thực thi quyền sao chép tại Việt Nam”.
Sự kiện quy tụ hơn 120 đại biểu trong và ngoài nước, bao gồm đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, trường đại học, thư viện, doanh nghiệp và nhà xuất bản. Hội thảo nhằm trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ giải pháp thúc đẩy thực thi quyền sao chép – một cấu phần quan trọng trong hệ thống bảo hộ quyền tác giả, góp phần xây dựng nền kinh tế sáng tạo và xã hội tri thức bền vững tại Việt Nam.
Trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển bùng nổ, việc bảo hộ và thực thi quyền sao chép không chỉ là câu chuyện pháp lý, mà đã trở thành yếu tố sống còn để Việt Nam phát triển nền kinh tế sáng tạo. Khi tri thức, ý tưởng và nội dung số trở thành nguồn lực cạnh tranh mới, bảo vệ quyền của người sáng tạo cũng chính là bảo vệ động lực tăng trưởng của quốc gia.
Quyền sao chép – trụ cột của kinh tế sáng tạo
Theo các chuyên gia, quyền sao chép cho phép chủ sở hữu kiểm soát việc nhân bản, sao chép và phổ biến tác phẩm dưới mọi hình thức. Đây là “trái tim” của hệ thống quyền tác giả – nền tảng giúp người sáng tạo có thể khai thác thương mại và nhận lại giá trị xứng đáng với công sức của mình.
Tại Hội thảo, nhiều chuyên gia quốc tế đánh giá Việt Nam đang ở thời điểm “vàng” để thúc đẩy thực thi quyền sao chép, xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh.
Bà Caroline Morgan – Tổng giám đốc IFRRO – nhấn mạnh: “Không thể có nền kinh tế sáng tạo nếu tác phẩm bị sao chép, phát tán tràn lan mà không được trả thù lao công bằng.”
Phát biểu tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Ngọc Hà – Phó Trưởng phòng Quản lý và Hợp tác quốc tế về quyền tác giả, quyền liên quan (Cục Bản quyền tác giả – Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), nhấn mạnh: “Trong kỷ nguyên số, tri thức và sáng tạo là tài sản quý giá của quốc gia. Quyền sao chép là công cụ pháp lý quan trọng để bảo vệ, quản lý và khai thác thương mại tài sản trí tuệ một cách công bằng, minh bạch, tạo động lực phát triển kinh tế sáng tạo”.
Bà Hà cho biết, Việt Nam hiện là thành viên của 8 điều ước quốc tế đa phương về quyền tác giả, đã ký 2 hiệp định song phương với Hoa Kỳ và Thụy Sĩ, cùng 15 hiệp định thương mại tự do (FTA) có điều khoản bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Trong thời gian tới, Cục Bản quyền tác giả sẽ tiếp tục đồng hành cùng các tổ chức đại diện tập thể như VIETRRO trong việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực thực thi, hỗ trợ pháp lý cho người sáng tạo và thúc đẩy chuyển đổi số trong công tác quản lý bản quyền.
Thực tế, khi quyền sao chép được bảo hộ, tác giả và nhà sáng tạo mới có thể yên tâm đầu tư, đổi mới, còn người tiêu dùng được tiếp cận nội dung chất lượng, hợp pháp. Ngược lại, nếu việc sao chép, vi phạm bản quyền vẫn phổ biến, niềm tin và động lực sáng tạo sẽ dần bị bào mòn.
Thách thức lớn từ môi trường số và AI
Tuy nhiên, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ vi phạm bản quyền cao ở châu Á. Nhiều báo cáo cho thấy khoảng 60% người dùng Internet tại Việt Nam từng truy cập nội dung vi phạm bản quyền, đặc biệt trong lĩnh vực xuất bản, phim ảnh và âm nhạc.
Sự bùng nổ của AI và các công cụ tự động hóa khiến tình trạng sao chép, chỉnh sửa, đăng tải lại nội dung trái phép diễn ra tinh vi hơn, khó kiểm soát hơn. Trên mạng xã hội, không ít người dùng sao chép nội dung báo chí, sách, hình ảnh, video mà không trích nguồn, thậm chí thương mại hóa trái phép.
Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi 2022) và các nghị định hướng dẫn đã có bước tiến rõ rệt, nhưng việc thực thi trên môi trường số vẫn là “điểm nghẽn”. Nhiều vụ việc xâm phạm bị phát hiện nhưng khó xử lý triệt để do khó xác định chủ thể vi phạm, đặc biệt khi nền tảng đặt máy chủ ở nước ngoài.
Giải pháp: Từ nhận thức đến công nghệ
Theo các chuyên gia, để bảo vệ quyền sao chép hiệu quả, Việt Nam cần hành động đồng bộ trên ba trụ cột:
– Hoàn thiện pháp lý và cơ chế thực thi: Cần sớm cập nhật quy định phù hợp với thực tế số, quy trách nhiệm rõ ràng cho các nền tảng trung gian, đồng thời tăng chế tài xử phạt hành vi xâm phạm.
– Ứng dụng công nghệ trong quản lý bản quyền: Xây dựng cơ sở dữ liệu số về tác phẩm, sử dụng công nghệ blockchain hoặc mã nhận dạng kỹ thuật số (DRM) để truy vết nguồn gốc và kiểm soát sao chép.
– Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tôn trọng bản quyền phải trở thành thói quen trong xã hội, đặc biệt trong môi trường học thuật, sáng tạo nội dung và truyền thông. Các chiến dịch tuyên truyền, giáo dục cần được đẩy mạnh để người dân hiểu rằng “dùng miễn phí” không đồng nghĩa với “dùng hợp pháp”.
Bắt đầu từ chống vi phạm bản quyền
Các chuyên gia nhận định, muốn kinh tế sáng tạo phát triển bền vững, Việt Nam phải bắt đầu từ việc chống vi phạm bản quyền. Đây không chỉ là bảo vệ tác giả, mà còn là bảo vệ môi trường sáng tạo công bằng – nơi mọi giá trị tri thức đều được ghi nhận.
“Bản quyền không chỉ là quyền của tác giả, mà là quyền của toàn xã hội được thụ hưởng văn hóa, giáo dục, và tri thức một cách chính đáng,” một đại diện VIETRRO chia sẻ.
Nguồn:
– Doanh Nhân Sài Gòn: “Thúc đẩy thực thi quyền sao chép – Động lực hình thành nền kinh tế sáng tạo Việt Nam.”
– Pháp Luật TP.HCM: “Quyền sao chép đang bị tác động mạnh mẽ trong thời đại AI.”
– Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo: “Muốn kinh tế sáng tạo phát triển, bắt đầu từ chống vi phạm bản quyền.”
