Luật sư Phan Vũ Tuấn – Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM – khi trao đổi với Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo cho biết Điều 28 và Điều 35 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành quy định rất nhiều hành vi được xem là xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi vi phạm đều bị xử lý hình sự.
Theo luật sư Tuấn, Điều 225 Bộ luật Hình sự áp dụng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi cụ thể. Trong đó, người vi phạm phải thực hiện hành vi sao chép tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình hoặc phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản sao bản ghi âm, ghi hình mà không được sự cho phép của chủ thể quyền.
Không chỉ dừng ở yếu tố hành vi, pháp luật còn đặt ra các ngưỡng định lượng khá rõ ràng. Đối với cá nhân, hành vi phải được thực hiện với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên; gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền từ 100 triệu đồng; hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng trở lên mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Trong khi đó, đối với pháp nhân thương mại, ngưỡng xử lý cao hơn, bao gồm trường hợp thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên; gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 300 triệu đồng; hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 300 triệu đồng trở lên. Trường hợp doanh nghiệp từng bị xử phạt hành chính hoặc từng bị kết án về hành vi này nhưng chưa được xóa án tích mà tiếp tục tái phạm, vẫn có thể bị xử lý hình sự dù mức thiệt hại thấp hơn.
Một yếu tố quan trọng khác là lỗi cố ý trực tiếp. Điều này đồng nghĩa người thực hiện hành vi phải nhận thức rõ tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình thuộc quyền sở hữu của người khác nhưng vẫn cố tình sao chép hoặc khai thác trái phép để thu lợi.
Tuy nhiên, luật sư Tuấn cũng cho rằng trên thực tế, việc chứng minh thiệt hại trong các vụ xâm phạm bản quyền trên môi trường số là bài toán vô cùng phức tạp.
“Các hành vi xâm phạm quyền tác giả hiện nay chủ yếu diễn ra trên môi trường số mang tính ‘vô hình’. Việc quy đổi một lượt xem, một lượt tải hay một lượt chia sẻ thành thiệt hại doanh thu thực tế gần như không thể thực hiện theo cách cơ học”, ông nhận định.
Theo đó, rất khó để xác định chính xác một video bị phát tán trái phép đã khiến chủ thể quyền mất bao nhiêu doanh thu bán vé, bao nhiêu thuê bao trả phí hay giá trị quảng cáo bị thất thoát là bao nhiêu. Chính khoảng trống trong việc lượng hóa thiệt hại khiến quá trình xử lý hình sự gặp nhiều trở ngại, đòi hỏi phải có các cơ quan giám định tài chính số chuyên sâu trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.
