Ba nhà khoa học Mỹ và Nhật Bản vừa được trao Giải Nobel Y học 2025 nhờ những phát hiện mang tính đột phá giúp giải mã cách hệ miễn dịch tự kiểm soát để không tấn công chính cơ thể mình.
Ngày 6-10 (giờ Thụy Điển), Viện Karolinska công bố giải Nobel Y học năm nay thuộc về Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell (Mỹ) và Shimon Sakaguchi (Nhật Bản). Họ được vinh danh vì đã làm sáng tỏ cơ chế “dung nạp miễn dịch ngoại vi” – một quá trình giữ cho hệ miễn dịch cân bằng, tránh các phản ứng tự miễn gây bệnh.
Theo Ủy ban Nobel, công trình của ba nhà khoa học đã giúp xác định vai trò then chốt của tế bào T điều hòa (regulatory T cell – T-reg), được xem là “cảnh vệ” của hệ miễn dịch. T-reg có nhiệm vụ kiểm soát hoạt động của các tế bào miễn dịch khác, ngăn chúng tấn công mô lành, đồng thời vẫn cho phép cơ thể chống lại virus và vi khuẩn.
Từ phát hiện nền tảng đến hướng điều trị mới
Từ giữa thập niên 1990, Giáo sư Shimon Sakaguchi (Đại học Osaka, Nhật Bản) là người đầu tiên nhận ra sự tồn tại của nhóm tế bào T đặc biệt có chức năng ức chế phản ứng miễn dịch. Ông đặt nền móng cho khái niệm “tự kiểm soát” trong hệ miễn dịch – điều mà trước đó y học tin rằng chỉ diễn ra trong tuyến ức.
Đến đầu những năm 2000, hai nhà khoa học Mỹ Mary Brunkow và Fred Ramsdell tiếp tục phát hiện gen FOXP3, yếu tố quyết định giúp tế bào T-reg hoạt động đúng chức năng. Khi gen này bị đột biến, cơ thể sẽ mất khả năng tự điều chỉnh, dẫn đến các bệnh tự miễn nghiêm trọng như tiểu đường type 1, viêm khớp dạng thấp hay lupus.
Các phát hiện của ba nhà khoa học đã mở ra hướng nghiên cứu mới trong điều trị: kích hoạt hoặc nhân bản tế bào T-reg để kiểm soát bệnh tự miễn, hoặc “tắt bớt” chúng trong điều trị ung thư – nơi hệ miễn dịch cần được tăng cường để tiêu diệt tế bào ác tính.
Hiện nay, hàng trăm thử nghiệm lâm sàng trên thế giới đang khai thác ứng dụng của cơ chế này. Từ điều trị bệnh tự miễn cho đến ung thư, y học hiện đại đều đang tìm cách “điều khiển” hệ miễn dịch thông minh hơn, thay vì chỉ ức chế hoặc kích thích toàn bộ.
Vinh danh xứng đáng cho những người mở đường
Theo Viện Karolinska, ba nhà khoa học sẽ chia đều khoản tiền thưởng trị giá 11 triệu krona Thụy Điển (tương đương hơn 1 triệu USD).
- Mary E. Brunkow, sinh năm 1961, hiện công tác tại Viện Sinh học Hệ thống ở Seattle (Mỹ).
- Fred Ramsdell, sinh năm 1960, là nhà miễn dịch học của công ty công nghệ sinh học Sonoma Biotherapeutics.
- Shimon Sakaguchi, sinh năm 1951, giáo sư Đại học Osaka, được coi là người tiên phong trong lĩnh vực miễn dịch điều hòa.
Giải Nobel Y học 2025 được xem là mở màn cho mùa Nobel năm nay, tôn vinh lĩnh vực y sinh học – nền tảng của y học hiện đại. Các nhà khoa học trên toàn cầu đánh giá đây là một trong những khám phá quan trọng nhất về hệ miễn dịch trong hơn ba thập kỷ qua, mở ra tiềm năng phát triển các liệu pháp điều trị chính xác và an toàn hơn.
Từ góc nhìn Việt Nam, giới khoa học đánh giá công trình này không chỉ mang ý nghĩa hàn lâm mà còn truyền cảm hứng cho các nhà nghiên cứu trẻ theo đuổi hướng miễn dịch học ứng dụng – lĩnh vực đang được xem là “chìa khóa vàng” của y học thế kỷ 21.
