Việt Nam đang xác định trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những hạ tầng chiến lược của quốc gia, tương đương với điện, viễn thông hay Internet. Định hướng này được nhiều chuyên gia nhấn mạnh tại các hội thảo gần đây, trong bối cảnh Chính phủ thúc đẩy xây dựng chính sách và luật pháp dành riêng cho AI.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, AI sẽ trở thành “hạ tầng trí tuệ” của đất nước, có sức mạnh vượt trội, ảnh hưởng sâu rộng đến mọi lĩnh vực kinh tế – xã hội. Đây là công nghệ then chốt trong chuyển đổi số, giúp nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng dịch vụ công, đồng thời mở ra cơ hội cạnh tranh toàn cầu cho doanh nghiệp Việt Nam.
Chiến lược đến 2030
Việt Nam đã ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030. Mục tiêu là đưa Việt Nam nằm trong nhóm ba nước dẫn đầu khu vực ASEAN về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI. Trọng tâm là phát triển hạ tầng dữ liệu, trung tâm tính toán hiệu suất cao, đồng thời hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Một số sản phẩm AI chiến lược được ưu tiên gồm: mô hình ngôn ngữ tiếng Việt, trợ lý ảo, hệ thống AI phân tích dữ liệu và AI chuyên ngành. Chính phủ cũng khuyến khích các doanh nghiệp ứng dụng AI trong y tế, giáo dục, tài chính, giao thông và nông nghiệp.
Khung pháp lý mới từ năm 2026
Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, có hiệu lực từ ngày 1-1-2026. Đây là lần đầu tiên AI được quy định ở cấp luật, với một chương riêng về phát triển và quản lý trí tuệ nhân tạo.
Luật quy định rõ định nghĩa hệ thống AI, nguyên tắc phát triển và sử dụng lấy con người làm trung tâm, đảm bảo minh bạch, trách nhiệm giải trình, an toàn và bảo mật dữ liệu. Các hệ thống AI có rủi ro cao sẽ phải tuân thủ yêu cầu khắt khe về kỹ thuật, giám sát và kiểm định.
Đáng chú ý, các sản phẩm hoặc dịch vụ do AI tạo ra phải có dấu hiệu nhận diện rõ ràng để người dùng biết được sự tham gia của máy móc. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ ban hành danh mục và cơ chế giám sát nhằm bảo đảm quy định này.
Thách thức và khoảng trống pháp lý
Dù đã có bước tiến quan trọng, nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến AI vẫn chưa được giải quyết triệt để. Luật Sở hữu trí tuệ hiện chưa công nhận AI là chủ thể sáng tạo, khiến việc bảo hộ sản phẩm do AI tạo ra còn bỏ ngỏ. Vấn đề trách nhiệm pháp lý khi AI gây thiệt hại, hay nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, cũng chưa có quy định cụ thể.
Ngoài ra, dữ liệu – yếu tố cốt lõi cho AI – đòi hỏi cơ chế quản lý và bảo vệ chặt chẽ hơn. Luật An ninh mạng và Nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã có những điều khoản liên quan, nhưng giới chuyên gia cho rằng cần bổ sung để cân bằng giữa phát triển công nghệ và bảo vệ quyền riêng tư.
Hướng tới phát triển bền vững
Việc định hình AI như một “hạ tầng trí tuệ quốc gia” cho thấy tầm nhìn dài hạn của Việt Nam trong kỷ nguyên số. Cùng với khung pháp lý mới, các chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo và quản lý rủi ro sẽ tạo điều kiện để AI phát huy lợi ích, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực.
Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định: “AI là cơ hội để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số. Chúng ta phải vừa thúc đẩy sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn, nhân văn và có trách nhiệm trong ứng dụng công nghệ này”.
