Ngành khí tượng thủy văn Việt Nam vừa ghi nhận bước tiến lớn trong công tác dự báo thiên tai khi siêu máy tính CrayXC40 kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) chính thức được đưa vào vận hành, giúp dự báo bão, mưa lớn và lũ quét với độ chi tiết chưa từng có.
Theo Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Tài nguyên và Môi trường), siêu máy tính này có khả năng xử lý hàng chục nghìn tỷ phép tính mỗi giây, cho phép chạy các mô hình dự báo thời tiết độ phân giải 3 km cho toàn bộ lãnh thổ Việt Nam và Biển Đông chỉ trong 30 – 40 phút. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có thể dự báo bão, mưa lớn với độ chi tiết tương đương các trung tâm khí tượng hàng đầu khu vực.
Dự báo nhanh, chi tiết tới từng xã
Từ nay, bản đồ mưa định lượng, bản tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất sẽ được cập nhật liên tục, giúp cơ quan chức năng chủ động ứng phó sớm hơn. Các mô hình dự báo mới cho phép phân tích 3.000 điểm xã, phường, xác định nguy cơ thiên tai với độ chính xác cao gấp nhiều lần trước đây.
“Trước kia, mỗi lần chạy mô hình dự báo bão có thể mất 4 – 5 giờ, giờ chỉ mất chưa đầy một giờ. Điều đó có nghĩa là chúng tôi có thể cập nhật thông tin nhanh hơn, phục vụ tốt hơn công tác chỉ đạo ứng phó thiên tai,” đại diện Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết.
Không chỉ dựa vào mô hình vật lý truyền thống, hệ thống mới còn ứng dụng AI và học sâu (deep learning) trong nhận dạng bão, phân tích ảnh radar và vệ tinh, tự động phát hiện mây đối lưu mạnh và dự đoán vùng mưa cực lớn trong 1 – 3 giờ tới. Các thuật toán này được huấn luyện từ hàng chục năm dữ liệu khí tượng và quan trắc thực tế.
Nâng cấp năng lực cảnh báo sớm
Nhờ sự hỗ trợ của siêu máy tính, các bản tin dự báo bão hiện đã có thể kéo dài tới 3 ngày, cảnh báo thiên tai trước 5 ngày. Sai số vị trí tâm bão ở hạn 48 giờ giảm gần 50%, trong khi dự báo mưa lớn đạt độ tin cậy khoảng 75%.
Cục Khí tượng thủy văn cho biết, công nghệ mới cũng giúp đồng hóa dữ liệu từ hơn 3.500 trạm đo mưa tự động, hàng chục radar và ảnh vệ tinh, tạo nên “bức tranh” toàn cảnh về khí quyển. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến mưa cực đoan và bão di chuyển bất thường hơn.
Ứng dụng công nghệ số vì an toàn cộng đồng
Song song với siêu máy tính, ngành khí tượng còn phát triển hệ thống cảnh báo sớm thiên tai trên nền tảng số, kết nối với các địa phương qua ứng dụng di động, tin nhắn SMS và bản đồ cảnh báo trực tuyến. Người dân vùng nguy cơ có thể nhận thông tin cảnh báo sớm 6 – 12 giờ trước khi mưa lớn xảy ra.
Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, việc ứng dụng công nghệ cao trong dự báo thiên tai không chỉ nhằm nâng cao năng lực kỹ thuật, mà còn hướng tới bảo vệ tính mạng và tài sản người dân, giảm thiểu thiệt hại trước bão, lũ, sạt lở.
Tại lễ kỷ niệm 80 năm ngành khí tượng thủy văn Việt Nam (3.10.1945 – 3.10.2025), tập thể Cục Khí tượng thủy văn vinh dự được trao Huân chương Lao động hạng Nhất – ghi nhận nỗ lực không ngừng đổi mới, hiện đại hóa dự báo trong bối cảnh thiên tai ngày càng khốc liệt.
Công nghệ – chìa khóa cho dự báo tương lai
Việc đưa siêu máy tính và AI vào vận hành là minh chứng cho quyết tâm của Việt Nam trong việc xây dựng “nền khí tượng số” – nơi dự báo không chỉ là thông tin, mà là cảnh báo thông minh, nhanh và chính xác, giúp người dân có thêm thời gian chuẩn bị, giúp chính quyền ra quyết định hiệu quả hơn.
“Dự báo chính xác là cứu người. Mỗi phút, mỗi giờ rút ngắn được trong công tác cảnh báo có thể giúp giảm thiệt hại hàng chục tỉ đồng và bảo vệ hàng nghìn sinh mạng,” đại diện Cục Khí tượng nhấn mạnh.
