Việt Nam đang đặt mục tiêu bứt phá trên bảng xếp hạng Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), với chiến lược tập trung vào những trụ cột then chốt và mô hình hành động cụ thể. Các chuyên gia cho rằng nếu triển khai đồng bộ, Việt Nam có thể lọt nhóm 30 quốc gia dẫn đầu trong 5–10 năm tới.
Bốn trụ cột ưu tiên
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam hiện xếp hạng 44/139 nền kinh tế về đổi mới sáng tạo, đứng đầu trong nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình thấp. Để nâng hạng, báo Thương Hiệu & Công Luận dẫn phân tích của các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần tập trung vào bốn trụ cột:
1. Đầu tư hạ tầng khoa học – công nghệ và số: nâng cấp trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, mở dữ liệu dùng chung.
2. Phát triển nhân lực chất lượng cao: thúc đẩy đào tạo STEM, liên kết viện – trường – doanh nghiệp.
3. Doanh nghiệp làm trung tâm đổi mới: khuyến khích đầu tư R&D, quỹ mạo hiểm, chính sách mua sắm công ưu tiên sản phẩm mới.
4. Biến sở hữu trí tuệ thành tài sản kinh tế: từ khâu bảo hộ đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Thương Hiệu & Công Luận, Công Lý dẫn lời Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh: “Nếu làm tốt 4 trụ cột này, Việt Nam không chỉ cải thiện vị trí GII mà còn tạo động lực thực chất cho phát triển đất nước”.
Ba trụ cột “cốt lõi” khác
Trong khi đó, một số nhà nghiên cứu lại nhấn mạnh ba trụ cột nền tảng: hoàn thiện thể chế, tăng đầu tư cho khoa học – công nghệ & chuyển đổi số, cùng phát triển nguồn nhân lực.
Tạp chí Điện tử Sở Hữu Trí Tuệ & Sáng Tạo dẫn lời Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2025: “Không thể chỉ dựa vào công nghệ nhập khẩu, Việt Nam phải làm chủ thể chế, nhân lực và nguồn lực tài chính để đổi mới sáng tạo trở thành trụ đỡ phát triển”.
“3 cộng 1” và “3 không – 3 hỗ trợ – 3 tiên phong”
Một khái niệm mới được giới thiệu là công thức “3 cộng 1”: nhân tài công nghệ, hệ sinh thái đổi mới, liên kết chuỗi cung ứng, và động lực đổi mới xuất sắc. Đây được xem là cách tiếp cận linh hoạt để kết nối khoa học với thị trường. (theo VTV)
Thủ tướng Phạm Minh Chính tại lễ khai mạc Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2025 cũng đưa ra phương châm “3 không – 3 hỗ trợ – 3 tiên phong”:
– 3 không: không nói không, không nói khó, không để thủ tục hành chính cản trở đổi mới.
– 3 hỗ trợ: hỗ trợ kỹ thuật, tài chính, và thị trường cho doanh nghiệp.
– 3 tiên phong: thế hệ trẻ đi đầu đổi mới sáng tạo, vượt giới hạn bản thân và áp lực thời gian. (theo Tinnhanhchungkhoan.vn).
Mạng lưới đổi mới sáng tạo và thách thức
Bên cạnh các định hướng chính sách, Việt Nam đã thành lập ba Mạng lưới Đổi mới sáng tạo ngành chiến lược: lượng tử (VNQuantum), an ninh mạng (ViSecurity), và hàng không – vũ trụ. Các mạng lưới này quy tụ chuyên gia trong và ngoài nước, nhằm gắn kết nghiên cứu với doanh nghiệp. (theo VJST.vn).
Tuy nhiên, để các trụ cột và mô hình hành động thực sự đi vào cuộc sống, thách thức vẫn còn lớn: thiếu vốn cho R&D, chưa đồng bộ giữa chính sách và thực tiễn, và văn hóa chấp nhận rủi ro trong đổi mới sáng tạo vẫn chưa phổ biến.
Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhấn mạnh: “Đổi mới sáng tạo không phải là điểm đến, mà là hành trình cải tiến liên tục”. (theo Baomoi.com). Đây cũng là lời nhắc nhở để Việt Nam coi đổi mới sáng tạo như sự nghiệp toàn dân, thay vì chỉ là chính sách nhất thời.
Kỳ vọng
Nếu đồng bộ các giải pháp – từ hạ tầng, thể chế, nhân lực đến doanh nghiệp và sở hữu trí tuệ – Việt Nam có thể bứt phá để không chỉ nâng hạng GII mà còn biến đổi mới sáng tạo thành sức mạnh cốt lõi trong phát triển kinh tế – xã hội thập niên tới.
Nguồn tham khảo:
– Thương Hiệu & Công Luận: “Bốn trụ cột ưu tiên để Việt Nam nâng hạng chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu”
– Công Lý: “4 trụ cột ưu tiên để nâng hạng chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu”
– VTV: “Chiến lược 3 cộng 1 thúc đẩy đổi mới sáng tạo tại Việt Nam”
– Sở Hữu Trí Tuệ & Sáng Tạo: “Ba trụ cột thúc đẩy đổi mới sáng tạo tại Việt Nam”
– Tinnhanhchungkhoan.vn, VJST.vn, Baomoi.com
