Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) tại Việt Nam đang trở thành thách thức lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Theo báo cáo từ Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia và Tổng cục Quản lý thị trường (QLTT), chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý hơn 3.200 vụ xâm phạm SHTT, với thiệt hại ước tính hàng nghìn tỷ đồng. Con số này tăng khoảng 15-20% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu tập trung vào hàng giả, hàng nhái và vi phạm bản quyền trên các nền tảng thương mại điện tử (TMĐT).
Theo số liệu từ Bộ Công Thương, trong nửa đầu năm, lực lượng chức năng trên toàn quốc đã kiểm tra, xử lý hơn 50.400 vụ việc liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, trong đó các vụ xâm phạm SHTT chiếm tỷ lệ lớn. Ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhấn mạnh: “Chỉ trong 6 tháng, hơn 3.270 vụ xâm phạm SHTT bị phát hiện, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng và ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp”. Các lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bao gồm nhãn hiệu (1.430 vụ), bản quyền phần mềm và nội dung số, cũng như thiết kế công nghiệp. Điển hình là các vụ hàng giả mạo nhãn hiệu thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, rượu bia và thiết bị điện tử, thường được sản xuất tại các cơ sở bí mật ở Đồng Nai, Bình Dương và các tỉnh biên giới.
Tình trạng vi phạm ngày càng tinh vi, đặc biệt trên TMĐT. Hàng giả được bán qua các nền tảng như Shopee, Lazada hay TikTok Shop, với thủ đoạn che giấu nguồn gốc qua logistics nhanh chóng và nhập lậu từ Trung Quốc, Campuchia. Theo báo cáo, TMĐT chiếm tới 40% các vụ vi phạm, dẫn đến mất mát doanh thu cho doanh nghiệp chính hãng và thất thu thuế nhà nước khoảng 500-700 tỷ đồng. Một số vụ lớn trong tháng 6/2025 đã được xử lý, với giá trị hàng hóa vi phạm lên đến 1.600 tỷ đồng, bao gồm 12 vụ hàng giả xâm phạm SHTT.
Trước thực trạng này, Chính phủ đã chỉ đạo đẩy mạnh các chiến dịch chống hàng giả. Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 102250604194925047 ngày 5/6/2025, yêu cầu tiếp tục triển khai cao điểm đấu tranh ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại và xâm phạm SHTT. Đề án 319/QĐ-TTg (phê duyệt năm 2023, triển khai đến 2025) được đẩy mạnh, tập trung vào môi trường số. Các chiến dịch cao điểm như Kế hoạch 09/KH-TCQLTT đã dẫn đến xử lý hơn 9.919 vụ cụ thể, thu nộp ngân sách 141 tỷ đồng (bao gồm phạt hành chính và tịch thu hàng hóa).
Một điểm mới nổi bật là việc áp dụng mã hành vi mới cho nền tảng TMĐT, nhằm tăng minh bạch và hợp tác với cơ quan thực thi. Các sàn TMĐT phải công khai thông tin người bán, nguồn gốc hàng hóa và gỡ bỏ sản phẩm vi phạm trong 24 giờ. Đến nay, hơn 23.359 sản phẩm và 6.254 gian hàng vi phạm đã bị chặn. Hội nghị tổng kết của Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Hà Nội ngày 3/1/2025 cũng nhấn mạnh vai trò tuyên truyền và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, thách thức vẫn còn lớn: quy định pháp luật chồng chéo, thiếu nhân lực chuyên sâu và nhận thức người tiêu dùng chưa cao. Các chuyên gia cảnh báo, nếu không hành động quyết liệt, vi phạm SHTT có thể làm suy yếu sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập CPTPP và EVFTA.
Để bảo vệ quyền lợi, doanh nghiệp được khuyến nghị áp dụng công nghệ blockchain, mã QR truy xuất nguồn gốc và tham gia Đề án 319. Người tiêu dùng nên kiểm tra hàng hóa qua app TruyXuat.gov.vn và báo cáo vi phạm qua đường dây nóng QLTT (1800-6838). Với Luật SHTT sửa đổi đang được trình Quốc hội kỳ họp tháng 10/2025, hy vọng sẽ tạo khung pháp lý chặt chẽ hơn, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, hướng tới mục tiêu Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.
Nguồn: báo cáo từ Bộ Công Thương, Tổng cục QLTT và các nguồn liên quan.
